ครั้งแรกของประเทศไทยยกระดับสู่ความเป็นสากล กำหนดวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ สำหรับประเทศไทย (Thailand Safer Internet Day) หลายหน่วยงานร่วมผนึกกำลังประกาศเจตนารมณ์ ส่งเสริมให้เกิดการใช้สื่อออนไลน์ปลอดภัย แก้ปัญหาและรู้เท่าทันภัยแฝง-มิจฉาชีพออนไลน์ในทุกรูปแบบ
ในทุกวันอังคารสัปดาห์ที่ 2 ของเดือนกุมภาพันธ์ เป็นวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัย (Safer Internet Day) โดยเกิดขึ้นครั้งแรกในสหภาพยุโรปเมื่อปี ค.ศ.2004 และขยายไปยังเครือข่ายของ Insafe ปัจจุบันนี้มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมมากมายกว่า 200 ประเทศ/เขตปกครองทั่วโลก จากประเด็นไซเบอร์บูลลี่ สู่อัตลักษณ์ตัวตนบนโลกออนไลน์ และอื่น ๆ อีกมากมาย ในแต่ละปี Safer Internet Day มีเป้าหมายเพื่อสร้างความตระหนักในประเด็นสำคัญ ๆ ที่น่าเป็นห่วงที่เกิดขึ้นบนโลกออนไลน์ และในปีนี้นับเป็นครั้งแรกของประเทศไทยที่ยกระดับสู่ความเป็นสากล หลายหน่วยงานให้ความสำคัญจัดงานวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ และร่วมประกาศเจตนารมณ์ห่วงหากไม่วางระบบควบคุมสื่อออนไลน์ Safety by Design เสี่ยงข้อมูลแฝงเจตนาร้าย ทำลายบุคคล – องค์กร – ประเทศ เสียหายมหาศาล
หากย้อนดูข้อมูลพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2564 ของสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) พบว่า คนไทยที่ใช้อินเทอร์เน็ตสูงยิ่งกว่าที่เคยเป็นมา คือสูงถึง 64 ล้านคน หรือ ร้อยละ 85 ของประชากรทั้งหมด คนทุกวัยใช้เวลาในสื่อนี้มากขึ้น เฉลี่ย 10 ชั่วโมง 36 นาทีต่อวัน โดยเด็กและเยาวชนใช้เวลาเฉลี่ย 35 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ขณะที่ปกติไม่ควรเกิน 16 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ กลุ่ม “เจน Z” ซึ่งเกิดระหว่างปี 2540-2555 (อายุ 10-25 ปี) เป็นกลุ่มที่ใช้เวลากับสื่อออนไลน์มากที่สุด
ทั้งนี้ การที่เด็กและเยาวชนไทยอยู่กับอินเทอร์เน็ตเกือบตลอดเวลา ส่วนใหญ่ขาดการกำกับดูแลโดยพ่อแม่ผู้ปกครองซึ่งก็ยังไม่มีความรู้เรื่องสื่อออนไลน์ ทำให้เด็กและเยาวชนเผชิญกับภัยและความเสี่ยงหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการกลั่นแกล้งรังแก การติดตามคุกคาม การล่อลวง การละเมิดทางเพศ การเสพติดเกม การเล่นพนัน การแพร่ระบาดข่าวลวง การเข้าถึงเนื้อหาที่ผิดกฎหมายหรือเป็นอันตรายก่อพฤติกรรมความรุนแรง/ไม่เหมาะสมต่าง ๆ ซึ่งสังคมยังขาดความตระหนักรู้ถึงการป้องกันและช่วยเหลือเด็กจากภัยออนไลน์ ขณะเดียวกันกลไกกำกับดูแลความปลอดภัยในระบบสื่อยังก้าวตามความเปลี่ยนแปลงไม่ทัน
ด้วยแนวโน้มของภัยจากสื่อออนไลน์ที่เพิ่มสูงขึ้น และมิจฉาชีพที่มักจะแฝงตัวมาสร้างผลกระทบให้กับเด็กและผู้ใช้อินเทอร์เน็ตมากขึ้นในยุคปัจจุบัน 7 กุมภาพันธ์ 2566 จึงนับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญ ที่คณะกรรมาธิการการพัฒนาสังคม และกิจการเด็ก เยาวชน สตรี ผู้สูงอายุ คนพิการและผู้ด้อยโอกาส วุฒิสภา และคณะทำงานเสริมสร้างการรู้เท่าทันสื่อออนไลน์ในเด็กและเยาวชน ร่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กรมกิจการเด็กและเยาวชน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ และภาคีเครือข่าย จัดงานประกาศความร่วมมือเพื่อร่วมกำหนดวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ สำหรับประเทศไทย (Thailand Safer Internet Day) พร้อมแสดงพลังภาคีเครือข่ายเพื่อร่วมสนับสนุนการใช้อินเทอร์เน็ตปลอดภัยในประชากรทุกกลุ่ม
นายวัลลภ ตังคณานุรักษ์ ประธานคณะกรรมาธิการการพัฒนาสังคม และกิจการเด็ก เยาวชน สตรี ผู้สูงอายุ คนพิการ และผู้ด้อยโอกาส วุฒิสภา เผยว่า หลายประเทศทั่วโลกให้ความสำคัญกับการใช้สื่อออนไลน์อย่างปลอดภัย และปัจจุบันกว่า 200 ประเทศ/เขตปกครอง ร่วมกันเฉลิมฉลองและส่งเสริมให้เกิดการใช้สื่อออนไลน์ปลอดภัย และกำหนดให้มีวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัย Safer Internet Day ซึ่งเว็บไซต์ของ Safer Internet Day ที่ https://www.saferinternetday.org เป็นแหล่งรวบรวมความรู้ แนวปฏิบัติ กิจกรรม และเหตุการณ์เฉลิมฉลองวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยที่เกิดขึ้นทั่วโลก เด็ก เยาวชน ครอบครัว โรงเรียน หน่วยงานของรัฐ เอกชน ผู้กำหนดนโยบาย ผู้ประกอบการ และทุกภาคส่วน จะได้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ สื่อสารสาธารณะ เพื่อส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีให้เป็นไปอย่างปลอดภัย สร้างสรรค์ เกิดประโยชน์สูงสุด
“เป็นครั้งแรกที่ไทยจัดกิจกรรมวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ Thailand Safer Internet Day ขึ้นมาอย่างเป็นทางการ เพื่อยกระดับและพัฒนามาตรฐานด้านความปลอดภัยออนไลน์ ส่งเสียงเรียกร้องไปยังทุกภาคส่วน ให้ร่วมมือกันสร้างสรรค์สภาพแวดล้อมดิจิทัลที่ปลอดภัย สร้างการรู้เท่าทันสื่อให้กว้างขวางยิ่งขึ้น สำหรับประเทศไทยยังไม่มีคณะกรรมการจัดงานวันอินเทอร์เน็ตปลอดภัยเข้าร่วมกับคณะกรรมการจัดงาน Safer Internet Day ในระดับสากลอย่างเป็นทางการเหมือนกับหลาย ๆ ประเทศ จึงเป็นโอกาสดีที่ปีนี้เราจะได้ร่วมเฉลิมฉลอง Safer Internet Day เพื่อให้การทำงานด้านการปกป้องคุ้มครองผู้ใช้สื่ออินเทอร์เน็ตได้ก้าวสู่ระดับสากล”
นางเบญจมาภรณ์ ลิมปิษเฐียร ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุน สสส. มีมุมมองว่าการทำให้คนทุกช่วงวัย เป็นพลเมืองดิจิทัล รู้เท่าทันสื่อ ป้องกันไม่ให้เกิดภัยคุกคามทางออนไลน์ ซึ่งเป็นเจตนารมณ์ของ สสส. ที่ต้องการสร้างระบบนิเวศสื่อสุขภาวะที่ดีและสมดุล โดยเฉพาะภัยคุกคามที่เกิดกับเด็ก เยาวชน และกลุ่มเปราะบาง โดยจากผลสำรวจ Thaihealth Watch จับตาสถานการณ์สุขภาพคนไทย ปี 2565 พบสื่อออนไลน์มีอิทธิพลกับประชาชน ทำให้เกิดข่าวลวง (Fake News) 3 ประเภท 1.ข้อมูลที่ผิด (misinformation) ข้อมูลปลอมเป็นเท็จ แต่บุคคลที่เผยแพร่เชื่อว่าเป็นความจริง 2.ข้อมูลบิดเบือน (disinformation) ข้อมูลไม่ถูกต้อง บุคคลที่เผยแพร่รู้ว่าผิด แต่มีเจตนาโกหก ต้องการหลอกกลุ่มคนที่เชื่อหรือถูกหลอกง่าย 3.ข้อมูลที่แฝงเจตนาร้าย (malinformation) ข้อมูลที่มีพื้นฐานความจริง แต่ถูกนำไปทำร้ายบุคคล องค์กร ประเทศ หากทุกหน่วยงานร่วมกันทำให้เกิดกลไกคุ้มครองที่รัดกุมได้ จะเป็นพื้นฐานที่ดีในการสร้างสังคมสุขภาวะ
“สสส. สานพลังภาคีเครือข่าย ยกระดับและสร้างระบบคุ้มครองความปลอดภัยบนโลกอินเทอร์เน็ตให้ทุกคนในสังคม เนื่องในวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ และยืนยันว่าจะเดินหน้าขับเคลื่อนนโยบายให้เกิดระบบนิเวศสื่อที่ดีกับคนทุกช่วงวัย ทุกพื้นที่ ผ่านการจุดประกายให้เกิดเครือข่ายสหวิชาชีพตามจังหวัดต่าง ๆ ทำหน้าที่เป็นนักสื่อสารสุขภาวะ พัฒนาระบบ E-Learning ให้ความรู้เรื่องการเท่าทันสื่อกับคนทุกช่วงวัย สร้างสังคมที่ปลอดภัยจากการใช้สื่อทุกประเภท”
ดร.ศรีดา ตันทะอธิพานิช กรรมการผู้จัดการมูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย สะท้อนมุมมองว่า ปัจจุบันสถานการณ์ภัยออนไลน์ทวีความรุนแรงมากขึ้น ผู้ไม่หวังดีหรือมิจฉาชีพ มักคิดวิธีล่อลวง แสวงหาประโยชน์รูปแบบใหม่ ๆ อยู่ตลอดเวลา ทำให้เด็กและเยาวชนที่ใช้ชีวิตส่วนใหญ่อยู่กับอินเทอร์เน็ต ต้องเผชิญปัญหาไม่ต่างจากผู้ใหญ่ เช่น ถูกละเมิดทางเพศ ถูกคุกคาม ถูกหลอกให้ลงทุน เข้าถึงสื่อลามกอนาจาร การพนัน และความรุนแรง สร้างความเสียหายทั้งทางร่างกายและจิตใจ จึงเป็นที่มาของการผลักดันให้ภาครัฐ ภาคเอกชน และทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ได้ร่วมกันสร้างสรรค์อินเทอร์เน็ตที่ปลอดภัย โดยวางระบบคัดกรอง ป้องกัน เฝ้าระวัง เตือนภัย ไม่ให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงข้อมูลที่ผิดกฎหมายหรือคอนเทนต์ที่เป็นอันตราย จัดระบบคุ้มครองช่วยเหลืออย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ รวมถึงการเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้ทุกคนในสังคมรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลให้ได้มากที่สุด
“วันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัยแห่งชาติ จะเป็นวันสำคัญที่ทุกภาคส่วนได้มาทบทวนร่วมกันว่าเราได้จัดระบบที่ดีที่สุดในการคุ้มครองป้องกันเด็กและเยาวชนจากภัยออนไลน์แล้วหรือไม่ กฎหมายของเราเหมาะสมกับยุคสมัย เท่าทันกับสถานการณ์หรือไม่ เรามีตำรวจไซเบอร์ที่มีทักษะความชำนาญในการทำคดีออนไลน์และมีอัตรากำลังเจ้าหน้าที่ที่เพียงพอ พ่อแม่มีทักษะเลี้ยงลูกยุคดิจิทัล กลุ่มธุรกิจผู้ประกอบการอินเทอร์เน็ตและคอนเท้นท์ได้ออกแบบสินค้าและบริการโดยคำนึงถึงความปลอดภัยของเด็กเป็นอันดับแรก (Safety by Design) แล้วหรือไม่ ฯลฯ การจัดสภาพแวดล้อมดิจิทัลที่ปลอดภัย โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับเด็กและเยาวชน เป็นสิ่งสำคัญที่จะต้องมีการมอนิเตอร์ติดตาม แล้วนำมาสื่อสารพูดคุยกันในวันส่งเสริมอินเทอร์เน็ตปลอดภัย เพื่อการปรับปรุงพัฒนาให้ดียิ่งในทุก ๆ ปี ”
